BLOG PEMBELAJARAN NPDL (KEBUDAYAAN KEBANGSAAN SEBAGAI ALAT PERPADUAN)

KEBUDAYAAN KEBANGSAAN SEBAGAI ALAT PERPADUAN MASYARAKAT

DISEDIAKAN OLEH: CHOONG YEN WUN

PRAKATA

Blog ini disediakan untuk mengkaji tugasan kedua NPDL iaitu kebudayaan kebangsaan sebagai alat perpaduan dalam masyarakat Malaysia. 

Kebudayaan merupakan keseluruhan cara hidup manusia. Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat (2013), budaya didefinisikan sebagai kemajuan fikiran, akal budi, kelakuan dan sebagainya. Ralph L. Beals dan Harry Hoijer (1956) dalam buku An Introduction To Antropology mendefinisikan kebudayaan sebagai mengenal pasti kelakuan yang biasa dipraktikkan dan diperolehi melalui pembelajaran oleh sesuatu kumpulan masyarakat. Menurut Edward B. Taylor (2016) dalam bukunya Primative Culture, kebudayaan ialah satu keseluruhan sistem yang kompleks dan di dalamnya terkandung unsur-unsur pengetahuan, kepercayaan, seni, moral, undang-undang dan adat istiadat. Kebangsaan pula bermaksud suatu perasaan atau semangat cinta dan taat setia yang  mendalam terhadap bangsa dan tanah air. Semangat kebangsaan ini mendorong keazaman untuk berjuang menebus balik maruah negara serta membentuk masa depan bangsa dan negara.  Semangat cinta akan tanah air telah menyebabkan kita berjuang membebaskan negara daripada penjajahan British bagi membentuk negara yang merdeka dan berdaulat.

Kebudayaan dalam pengertian yang luas ialah pakaian batin yang dilahirkan melalui proses penghayatan yang berkesan dan mendalam. Ia dihasilkan melalui perlakuan manusia dalam pelbagai bentuk perhubungan, penyataan fikiran, perasaan dan perbuatan, penyataan sikap, nilai-nilai yang diyakini dan diamalkan dari semasa ke semasa sehingga mewujudkan kesejahteraan hidup bermasyarakat yang bersatu padu dan kukuh. Di Malaysia, ia berperanan penting dalam proses pembangunan negara, yakni kebudayaan di Malaysia harus dipupuk dalam usaha-usaha yang dijalankan ke arah meningkatkan pembangunan sosioekonomi dan politik. Ini sudah tentunya memerlukan penggemblengan dan penglibatan semua lapisan masyarakat dalam satu proses yang berterusan. Bagi sebuah negara yang mempunyai masyarakat berbilang kaum seperti di Malaysia, proses pembentukan kebudayaan nasional memerlukan perancangan yang teliti dan rapi supaya dapat melahirkan cara hidup yang dapat menjaga kepentingan bersama semua kaum. Perancangan kebudayaan ini harus menentukan sifat-sifat yang baik, mulia dan utama bagi pembinaan bangsa dan ketahanan negara. 

Antara kesan positif kebudayaan kebangsaan yang dipupuk terhadap masyarakat yang dapat kita lihat adalah perpaduan yang terjalin di kalangan masyarakat berbilang kaum di Malaysia. Bak kata pepatah Melayu ‘bulat air kerana pembentung, bulat manusia kerana muafakat’. Hal ini dapat dilihat contohnya apabila sesuatu majlis dianjurkan seperti majlis rumah terbuka. Penduduk setempat akan bersama-sama bergotong-royong untuk menjayakan majlis tersebut. Tanpa budaya, sesuatu kaum tidak mempunyai sebarang keistimewaan dan mungkin akan kehilangan identiti kaum itu sendiri. Oleh itu, budaya dapat dilihat sebagai ‘medium’ untuk mengekalkan identiti sesuatu kaum. Budaya juga dapat mengekalkan tradisi yang sudah lama diamalkan oleh nenek moyang kita sejak berzaman lagi agar tidak ditelan zaman seperti pepatah ‘tidak lapuk dek hujan, tidak lekang dek panas’. Semua orang memerlukan perubahan dalam kehidupan dan budaya juga tidak terkecuali juga. Budaya berubah sejajar mengikut kepesatan pembangunan teknologi. Perubahan ini termasuklah apabila sesuatu budaya bergabung dengan budaya yang lain membentuk budaya yang baru tetapi masih mengekalkan identitinya. Perubahan ini memberi kebaikan kepada budaya itu sendiri di mana terdapat pelbagai ilmu baru yang dapat dipelajari asalkan tidak bercanggah dengan ajaran agama kaum masing-masing. Dengan adanya budaya, sifat hormat-menghormati dapat ditanamkan dalam jiwa masyarakat sekali gus mengurangkan masalah sosial yang wujud dalam masyarakat. Ini sangat penting kerana Malaysia terdiri daripada rakyat berbilang kaum dan masing-masing mempunyai budaya yang berlainan. Dengan adanya sifat hormat-menghormati, masyarakat dapat hidup dengan harmoni tanpa sebarang masalah yang dapat menggugat perpaduan yang wujud antara kaum di Malaysia.

Pada hakikatnya, perpaduan dapat disemai melalui kebudayaan kebangsaan. Pengukuhan perpaduan ini dilakukan dengan memperkenalkan budaya setiap kaum yang berada di Malaysia tidak kira kaum Melayu, Cina, India atau kaum minoriti kepada seluruh rakyat Malaysia melalui medium media massa dan media cetak. Pihak yang terlibat untuk memperkenalkan budaya ini ialah Kementerian Penerangan,Komunikasi Dan Kebudayaan dan dibantu oleh agensi-agensi kerajaan yang lain. Perkara ini dapat memupuk rasa hormat dan menerima budaya serta agama kaum lain dan dapat memberi ruang kepada semua kaum mengamalkan budaya dan agama masing-masing tanpa cuba mempengaruhi atau mengganggu kaum lain. Bagi memperkukuhkan lagi agenda ini, pihak kerajaan telah melaksanakan Program Merakyatkan Seni Budaya (PMS). Program ini merupakan sebuah program di bawah seliaan Kementerian Penerangan Komunikasi dan Kebudayaan Malaysia. PMS dilaksanakan sebaik sahaja Jemaah Menteri memutuskannya pada 26 Januari 2005. PMS diadakan atas tujuan untuk mendekatkan masyarakat umum, khususnya masyarakat luar bandar agar lebih rapat dengan kegiatan seni budaya. Di samping itu, untuk meningkatkan penyemarakan seni budaya di kalangan masyarakat setempat, PMS juga menjurus kepada pemupukan nilai-nilai murni dan semangat kerjasama serta perpaduan dalam kalangan masyarakat.

Melihat objektif bagi pelaksanaan PMS, jelaslah bahawa melalui kebudayaan kita dapat mengukuhkan lagi perpaduan antara kaum. Perkara ini dapat dibuktikan lagi melalui pelaksanaan aktiviti dalam program tersebut. Antaranya ialah Kenduri Rakyat atau Kenduri Adat yang merupakan satu bentuk kebudayaan sesuatu masyarakat majoriti. Kenduri Rakyat diadakan bagi membentuk kerjasama selain mengeratkan silaturahim dalam kalangan masyarakat. Ianya dijadikan sebagai satu medium untuk melaksanakan pelbagai jenis kenduri atau majlis rakyat yang membabitkan masakan serta adat istiadat kaum-kaum di Malaysia. Penyediaan makanan dalam kenduri rakyat juga melibatkan semua golongan masyarakat yang berbilang kaum secara bersama. Selain daripada kenduri yang dianjurkan, terdapat juga aktiviti seperti gotong-royong yang turut diwarnai dengan penglibatan generasi muda. Kemudiannya dianjurkan pula Program Khidmat Masyarakat di mana program ini memberi pendedahan kepada masyarakat agar mempelajari asal-usul budaya serta tatacara kehidupan kaum-kaum di Malaysia. Sikap tolong-menolong dan kerjasama dalam melaksanakan sesuatu perkara akan dapat meringankan beban masyarakat yang terlibat. Perpaduan masyarakat dapat dikuatkan lagi dengan Pertandingann Kesenian dan Kebudayaan yang disertai oleh pelbagai kaum dan di sinilah persaingan sihat antara kaum dapat ditunjukkan sekali gus mengenali budaya kaum lain dengan lebih mendalam. Ia juga turut membuka peluang kepada para peserta supaya lebih kreatif dan kompetitif terhadap beberapa aspek yang dipertandingkan. Fokus utama tertumpu kepada kemajuan dan daya usaha individu serta berkumpulan. Pertandingan akan dapat melahirkan bakat-bakat muda tempatan yang mempunyai potensi besar dalam bidang berkaitan seni dan budaya.

Kesimpulannya, bagi mewujudkan identiti yang seragam, ia mestilah seiring dengan kesanggupan pelbagai kaum untuk hidup bersama di Malaysia supaya penyeragaman identiti dan keperibadian kebangsaan dapat dilaksanakan dengan lancar dan berkesan. Antara kepentingan masyarakat Malaysia disatukan melalui adat dan budaya kebangsaan adalah untuk melahirkan satu cara hidup masyarakat Malaysia yang mempunyai pelbagai bangsa, agama, budaya dan bahasa pertuturan tetapi dapat hidup dalam ikatan ukhwah yang begitu kukuh, berganding bahu, bertimbang rasa dan penuh dengan sikap toleransi antara satu sama lain. Penyeragaman identiti dan keperibadian pelbagai etnik adalah perlu supaya rakyat Malaysia hidup bersatu padu dan mengelakkan diri daripada persengketaan serta kucar-kacir, hal ini bermaksud identiti dan keperibadian yang seragam ini akan membolehkan perpaduan nasional dikekalkan dengan lebih utuh lagi. Identiti dan keperibadian kebangsaan juga penting untuk menghindarkan masyarakat daripada melakukan perkara-perkara yang menyalahi norma-norma dan garis panduan dalam kehidupan bermasyarakat. Budaya kebangsaan ini penting ke arah melahirkan satu negara bangsa Malaysia yang maju dan bersatu padu tanpa ada unsur-unsur negatif dalam kehidupan seharian. Masyarakat Malaysia yang mengamalkan kebudayaan, adat resarn, agama dan bahasa masing-masing diharapkan dapat bersatu melalui usaha bersama yang murni ini.

RUJUKAN

Dewan Bahasa dan Pustaka. (2013). Kamus Dewan (Edisi ke-4). Kuala Lumpur: Pengarang.

Edward B. Taylor. (2016). Primative Culture. New York: Dover Publications, Inc.

Nor Fazlina Abdul Rahim. (2018). Hari Kepelbagaian Budaya Pupuk Perpaduan. https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2018/09/471377/hari-kepelbagaian-budaya-pupuk-perpaduan.

Nurul Anuar Kari. (2017). Luntur budaya hilanglah identiti. https://www.utusan.com.my/rencana/utama/luntur-budaya-hilanglah-identiti-1.471015.

Program Merakyatkan Seni pupuk masyarakat cintakan seni budaya. (2012). https://www.theborneopost.com/2012/03/11/program-merakyatkan-seni-pupuk-masyarakat-cintakan-seni-budaya/.

Ralph L. Beals dan Harry Hoijer. (1956). An Intoduction To Antropology. New York: Macmillan.